Türkiye’de yabancılara verilen çalışma izinleri: demografik, sektörel ve bölgesel dağılım.

Yabancı işgücü Türkiye ekonomisinin yapısal bir özelliği haline gelmiştir. Yabancı uyruklulara verilen çalışma izni sayısı on bir yılda kabaca 6,6 kat arttı (2013'te 45.823'ten 2024'te 300.852'ye) ve 2024'teki bu rakam tarihteki en yüksek rakam. Bu rapor, Türkiye'de kimlerin, hangi sektörlerde, nerede çalıştığını, Türkiye Cumhuriyeti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yayınladığı resmi 2024 istatistikleri ve ilgili mevzuattan yararlanarak açıklamaktadır.

Bu, hukuki tavsiye değil, kamuya açık verilerin yorumlayıcı bir okumasıdır. Resmi istatistiklerin bir rakamı ayrıştırmadığı durumlarda bunu söylüyoruz. Amaç, işverenlere, kurumlara ve politika gözlemcilerine, 2024'ün sonundaki haliyle yabancı işgücü manzarasının net, kanıta dayalı bir resmini sunmaktır.

1. 2024 istatistiklerinden temel bulgular

Yılı çerçeveleyen beş bulgunun her biri aşağıda geliştirilmiştir:

300.852'lik rekor bir izin. Yabancılara verilen toplam çalışma izni sayısı yıllık %25,5 artarak (2023: 239.835 → 2024: 300.852) tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı ve salgın öncesi büyüme yörüngesini bile aştı.

Suriye vatandaşları en büyük grup olmaya devam ediyor. İzinlerin yaklaşık %38,99'u (117.334) Suriye vatandaşlarına verildi; bunu Türkmenistan (32.276; %10,7), Rusya (17.267; %5,8), Özbekistan (15.644; %5,2) ve Kırgızistan (10.869; %3,7) izledi.

Kadınların katılımı artıyor. Kadınların sahip olduğu izinlerin payı 2023'teki %27,6'dan (66.299) 2024'te %29'a (87.361) yükseldi. Bu, yabancı kadınların Türkiye işgücü piyasasına katılımında dikkate değer bir artış.

Talep hizmet ve inşaat sektörlerinde yoğunlaşıyor. En büyük sektör Konaklama (31.785), Ev İşçileri (25.165), Bina Dışı Yapıların İnşaatı (24.433), Toptan Ticaret (18.685) ve Giyim Eşyası İmalatı (13.401) oldu.

Yetkilendirme büyük ölçüde coğrafi olarak yoğunlaşmıştır. Ruhsatların %46,66'sı Marmara Bölgesi'nden, %34,24'ü (103.025) ise yalnızca İstanbul'dan alınmıştır. İzinlere muafiyetler de eklendiğinde 2024 yılında Türkiye'de yasal olarak çalışma iznine sahip yabancıların toplam sayısı 433.483 oldu.

On bir yıl, 6,6 kat artış ve tek bir yılda rekor 300.852 izin. Yabancı işgücü artık Türkiye'de marjinal bir akış değil; artık ekonominin işleyişinin bir parçası.

2. Yıllık trendler, 2016–2024

2016 ile 2024 yılları arasında verilen çalışma izinlerinin sayısı istikrarlı bir yükseliş trendi izledi ve bu trend yalnızca 2020'deki pandemi dönemindeki %14,9'luk düşüşle kesintiye uğradı. 2021'deki %35,9'luk keskin toparlanmayı devam eden büyüme takip etti ve 2024 rekoruyla sonuçlandı. 2016-2019 yılları arasında tamamen dijital e-Devlet (e-Devlet) başvuru sistemine geçiş bir dönüm noktasıydı: kayıt dışılığı azalttı, izlenebilirliği iyileştirdi ve sistemin hızla artan talebi karşılamasını sağladı.

Yıllık büyüme oranları hikayeyi anlatıyor: %18,5 (2017), %32,8 (2018), %25,3 (2019), ardından -%14,9 (2020), %35,9 (2021), %26,5 (2022), %12,8 (2023) ve 2024'te yenilenen %25,5. Geçici koruma altındaki Suriyelilere verilen izinler bu eğilimin en önemli etkenlerinden biri oldu. 2024'te verilen 300.852 izinden yaklaşık %39'u Suriye vatandaşlarına verildi.

3. Uyruğu: izinlerin sahibi kimdir

2024 yılında verilen 300.852 iznin yaklaşık %39'u Suriye vatandaşlarına verildi; bu, kayıtlı büyük Suriyeli nüfusun işgücü piyasasına katılımının bir göstergesi. Türkmenistan ise hem coğrafi hem de kültürel yakınlığı ve belirli hizmet ve yerli destek sektörlerindeki talebi yansıtan %10,7 ile onu takip ediyor. Rusya-Ukrayna savaşının tetiklediği bölgesel hareketlilik de görülüyor: Türkiye, 2024 yılında Rusya vatandaşlarına 17.267, Ukrayna vatandaşlarına ise 3.464 izin verdi.

En hızlı büyüyen milletler paralel bir hikaye anlatıyor. 2023 ile karşılaştırıldığında, Türkmenistan vatandaşlarına verilen izinler %146 (13.128 → 32.276), Özbekistan vatandaşlarına %85 (8.437 → 15.644) ve Endonezya vatandaşlarına verilen izinler %59 (5.607 → 8.930) arttı. Suriye izinleri %8,1 oranında istikrarlı bir artış gösterdi (108.520 → 117.334). Orta Asya ülkeleri vatandaşlarına (Özbekistan, Kırgızistan, Kazakistan) ve Afgan ve Azerbaycan vatandaşlarına verilen izinlerde %25 ile %85 arasında artış görüldü.

4. Sektörler: Talebin bulunduğu yer

Yabancı işgücüne olan talep hizmet ve inşaat sektörlerinde yoğunlaşmaktadır. Turizmin yeniden canlanması ve evde bakıma yönelik artan ihtiyaç, özellikle büyük şehirlerde ve turistik bölgelerde Konaklama ve Ev İşçileri arasında istihdamı artırdı. Altyapı projelerinin hızlanması, bina dışı inşaatlara olan talebin devam etmesine neden oldu. Birlikte, ilk beş sektör tüm izinlerin %38'inden biraz azını oluşturuyor; “diğer sektörler”in uzun kuyruğu ise kalan %62,2'yi oluşturuyor.

Ana sektörlerin ötesinde, finans, eğitim, sağlık, bilgi teknolojisi ve lojistik alanlarındaki yabancı işgücü talebi, Türk ekonomisinin çok sektörlü yapısını yansıtıyor ve önümüzdeki dönemde uzman ve vasıflı roller için izin başvurularında olası artışa işaret ediyor.

5. Türkiye genelinde bölgesel dağılım

Çalışma izni verilmesi ağırlıklı olarak batı ve güneyde yoğunlaşmıştır. Marmara Bölgesi, İstanbul'un öncülüğünde kararlılıkla liderlik ediyor; Bunu, turizm ve tarımdaki sezonluk talebin desteklediği Akdeniz ve Ege bölgeleri takip ediyor. İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Karadeniz bölgelerinin daha küçük paylara sahip olması sanayi, turizm ve hizmetlerin kümelendiği yeri yansıtıyor; ancak Ankara, Kayseri ve Konya gibi iller kendi bölgelerinde öne çıkıyor.

İl düzeyinde İstanbul, 103.025 izin (ülke toplamının %34,24'ü) kaydetti; bu rakam, Antalya'nın (35.953; %11,95), Mersin'in (30.079; %10), Bursa'nın (18.296; %6,08) ve Ankara'nın (15.121; %5,03) çok önünde yer aldı. Küresel olarak bakıldığında, yabancı işgücünün kökenleri Orta Doğu (%45,24), Orta Asya (%20,15) ve Asya'nın geri kalanına (%19,42) doğru yönelirken, Rusya-Ukrayna koridoru (%6,89), Avrupa (%3,21), Afrika (%3,01) ve Amerika (%1,27)'dan daha küçük paylar almaktadır. Avrupa ve Amerika'dan gelen işgücü mühendislik, akademi, sağlık ve teknoloji gibi vasıflı alanlarda yoğunlaşıyor.

6. İzin türleri ve toplam çalışma yetkisi

İzinler resmin sadece bir kısmıdır. 15 Ekim 2024'te yürürlüğe giren bir mevzuat değişikliği, "Çalışma İzni Muafiyeti Bilgi Formu"nun kapsamını Geçici Koruma kapsamındaki bireyleri ve İnsani İkamet İzni sahiplerini kapsayacak şekilde genişletti. Bu tedbir, kayıt dışı istihdamı önlemeyi ve kayıtlı işgücü piyasasına erişimi teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Bu form sayesinde 2024 yılında 120.284 kişi yasal çalışma hakkına kavuştu.

7. Sonuç

2024 verileri hem yabancı işgücünün Türkiye ekonomisine katkısını hem de bunu şekillendiren bölgesel ve sektörel ihtiyaçları ortaya koyuyor. Suriye, Türkmen ve Özbek vatandaşları arasındaki dikkate değer artışlar ve Orta Asya genelindeki daha geniş artış, bölgesel istihdam politikasının ve göç yönünün göstergeleridir. İstanbul, Antalya, Mersin, Bursa ve Ankara'daki net yoğunlaşma, ülkenin hizmet, turizm ve imalat sektörlerinin nerede kümelendiğini yansıtıyor.

İşverenler ve kurumlar için bunun pratikteki anlamı, yabancı işgücü etrafında planlamanın artık veriler etrafında planlama anlamına geldiğidir: milliyet temelli eğilimleri izlemek, bölgesel talebi tahmin etmek ve kadınlar, gençler ve koruma altındaki bireyler için destek mekanizmalarını varsayımdan ziyade kanıta dayalı olarak tasarlamak. Dijital başvuru sistemleri ve kolaylaştırıcı prosedürler erişimi genişletti; Yabancı işgücü uygulamalarının bir sonraki aşamasının veriye dayalı analize dayandırılması, istihdam politikasının kapsayıcı, insan merkezli ve sürdürülebilir hale getirilmesinin anahtarı olacaktır.

Bu rapor bir başlangıç noktasıdır. Kaya Development'ın kamu sektörü ve proje yönetimi uygulamaları, yabancı işgücü stratejisi, uyumluluk incelemeleri ve işgücü planlaması konularında işverenleri ve kurumları desteklemektedir; lütfen özel sorularınız için iletişime geçin.